Tavşanın Hilesi

Cihan hasta ve zindânî olunca, eğer hasta fâni olursa ne acibdir!

O arslana bu yüzden mevâiz okudu, dedi ki: Ben bu bağlardan dolayı geri kalmışım.

Arslan ona dedi ki: Sen esbâb-ı marazdan bu sebebi söyle ki, hâssaten bana garaz budur.

Dedi ki: O arslan bu kuyu içinde sakindir; bu kal'a içinde âfetlerden îmindir.

Âkıl olan kimse kuyunun dibini ihtiyâr eyledi, zira ki halvetde gönül safâları vardır.

Kuyunun karanlığı iyidir; zira halkın zulmetleri vardır; halkın ayağını tutan o kimse, başını kurtaramadı.

(Arslan) dedi: Öne gel, benim zahmım onu kahirdir. Sen gör ki o arslan kuyu içinde hâzır mıdır?

Dedi ki: Ben o âteşîden yanmışım; meğer ki sen beni kendine çekesin.

Ey kerem ma'deni, nihayet ben senin müzaheretinle göz açabilirim; kuyuya bakabilirim.

Vaktâ ki arslan onu kendisine çekti, arslanın penâhında, kuyuya kadar koştu.

Vaktâ ki kuyu içindeki suya baktılar, su içinde arslandan akis ve ondan zâhir oldu.

Arslan kendi aksini gördü; sudan bir arslan, onun indinde de semiz tavşan.

Vaktâ ki kendi hasmını su içinde gördü; onu bırakdı ve kuyuya sıçradı.

(Arslan) kendisinin kazdığı kuyuya düştü; zira ki onun zulmü, onun başına gelici oldu.

Zâlimlerin zulmü, karanlık kuyu oldu; âlimlerin hepsi böyle söylediler.

Her kim ziyâde zâlimdir; onun kuyusu pek korkunçdur. Adl, betere beter, buyurmuştur.

Ey kimse ki, sen mansıbtan dolayı zulm edersin, kendin için bir kuyu kazarsın.

Kendi etrafını ipek böceği gibi örme; kendin için kuyu kazarsan, ölçülü kaz!

Her zayıf olanları sen hısımsız bilme; Kur'an'dan اِذَا جَٓاءَ نَصْرُ الله'ı oku!

Eğer sen fil olup da, hasmın senden ürktü ise, işte sana "tayran ebâbîl" cezası erişti.

Eğer bir zayıf, yeryüzünde emân isterse, gökyüzünün askerine gulgule düşer.

Eğer dişin ile onu ısırıp kanatır isen, seni diş ağrısı tutarsa, ne yaparsın?

Arslan kuyuda kendisini gördü; o anda taşkınlıktan kendisini düşmandan tanımadı.

O kendi aksini, kendi düşmanı gördü. Şübhesiz kendi üzerine bir kılıç çekti.

Hey gidi hey... Ey falan, nâsda gördüğün çok zulümler, onlarda senin huyun olur.

Nifâkından ve zulmünden ve fenâ sarhoşluğundan senin varlığın onlarda parlamıştır.

O sensin ve o zahmı kendine vurursun; o demde kendi üzerine la'net ipliğini örersin.

O fenâyı kendinde aşikar göremiyorsun; yoksa kendine cân ile düşman olurdun.

Ey saf adam, kendine hücûm eden o arslan gibi, sen de kendine hücûm ediyorsun.

Vaktâ ki kendi huyunun ka'rına erişesin, o halde bilirsin ki, o nâkeslik senden idi.

Arslana kuyu dibinde zâhir oldu ki, onun nakşı idi ki, ona başka kimse göründü.

Her kim ki bir zayıfın dişini koparır, o galat görücü olan arslanın işini yapar.

Ey amcasının yüzü üzerinde bir fenâ ben görmüş olan kimse, o senin beninin aksidir, amcandan ürkme!

Mü'minler birbirinin aynasıdır; bu haberi Peygamber'den getirirler.

Sen gözünün önünde mâvi cam tuttun; o sebebden âlem sana mâvi göründü.

Eğe kör değil isen, bu mâviliği kendinden bil; kendine fenâ de, kimseye fazla söyleme!

Eğer mü'min Allah'ın nûru ile nazar eder olmasa idi, mü'minin gaybını çıplak olarak nasıl görür idi?

Vakta ki sen Allah'ın nârı ile nazar eder oldun, iyiliği fenâlıktan açık göremedin.

Ey hüzün sahibi, azar azar nûru nâra vur; tâ ki nârın nûr olsun.

Ya Rab, sen dahi o temiz sudan vur; tâ ki bu âlemin nârı, cümleten nûr olsun.

Deryânın suyu cümleten senin fermânındadır. Ey Hudâvend, su ve âteş senin ânındır.

Eğer sen istersen âteş lâtif su olur; ve eğer istemezsen, su dahi âteş olur.

Bizdeki bu taleb dahi senin îcâdındır; yâ Rab, zulümden kurtulmak senin ihsânındır.

Bize talebsiz olarak, bu talebi sen vermişsin ve ihsan hazînesini cümle üzerine açmışsın.

Vaktâ ki tavşan kurtulmaktan sevindi, av hayvanları tarafına sahrâya kadar koşarak gitti.

Kuyu içinde arslanı âciz olmuş gördü; mer'aya kadar oynayarak raks ederdi.

Ölümün elinden kurtulduğu için, havadaki dal ve yaprak gibi sebz ü raksân olarak el çırpar idi.

Dal ve yaprak, toprak habsinden âzâd oldu; baş kaldırdı, rüzgârın mahremi oldu.

Vaktâ ki yapraklar dalı yardılar, ağacın tepesine kadar isti'câl ettiler.

Onun üzerinde herbir yaprak yeşil dal zebânı ile ayrı şükr-i Hudâ'yı söyler.

Der ki: Bizim gönlümüzü atâ sahibi öyle besledi ki, ağaç kalınlaştı da dosdoğru oldu.

Su ve çamur içinde bağlanmış olan canlar vaktâ ki su ve çamurlardan gönülleri mesrûr olarak kurtulurlar;

Hevâ-yı aşk içinde raksân oldukları vakit, kurs-ı bedir gibi noksansız olurlar.

Cisimleri raks içinde ve canlarını ise sorma! Ve o kimse ki, cân ola, onlardan suâl etme!

Tavşan, arslanı zindanda oturttu. Bir arslana ayıbtır ki, bir tavşandan geri kaldı.

Öyle bir âr içindedir; ve sonra bu acîbdir ki, ona Fahreddîn lakabını söylemelerini ister.

Ey kimse, sen bu kuyunun dibinde yalnız arslan gibisin. Nefis tavşan gibi senin kanını döktü ve içti.

Senin tavşan nefsin, sahrâda otlaktadır; sen ise bu çûn ü çirâ kuyusunun dibindesin.

O arslan tutucu olan tavşan: Ey kavim, müjdeci geldiği vakit, müjdeleyin, diye av hayvanları tarafına koştu.

Müjde, müjde! Ey ıyş düzücü taife ki, o cehennemin köpeği, yine cehenneme gitti.

Müjde, müjde ki, o canların düşmanı yok mu, onun Hâlıkının kahrı dişlerini kopardı.

O kimse ki, pençeden birçok başları ezdi, ölüm süpürgesi onu da çöp gibi süpürdü.