Kafesteki Tûtî

O kuş, o tûtinin ne yaptığını işittiği vakit, o da titredi, düştü, soğuk oldu.

Vaktâ ki efendi onu böyle düşmüş gördü, sıçradı ve külâhını yere vurdu.

Vaktâ ki onun bu rengini ve hâlini gördü, efendi sıçradı ve yakasını yırttı.

Dedi: Ey güzel ve hoş sesli olan tûti, bu sana ne oldu; niçin böyle oldun?

Eyvâh yazık! Benim güzel sesli kuşum. Eyvâh yazık! Benim musâhib ve sırdaşım!

Eyvâh yazık! Benim nağmeleri latîf olan kuşum; benim rûhumun güzel kokusu ve benim fesleğen bahçem!

Eğer Süleymân'ın böyle bir kuşu olsa idi, ne vakit o, bu kuşlar ile meşgûl olurdu.

Eyvah yazık! Bir kuş ki, ucuz buldum, halbuki onun yüzünden yüz çevirdim.

Ey dil, sen bana çok ziyansın; mâdemki sen söyleyicisin, ben sana ne söyliyeyim?

Ey dil, sen hem âteşsin ve hem harmansın; bu harmana nice bir âteş vurursun.

Gizlide cân senden efgân eder. Vâkıâ o, sen her ne söylersen onu yapar.

Ey dil, nihâyetsiz hazîne de sensin; ey dil, ilâçsız maraz da sensin!

Kuşların safîri ve hîlesi de sensin; hicrân vahşetinin enîsi de sensin.

Ey amansız, bana ne kadar aman verirsin? Ey sen ki, benim kînime yayı kirişlemişsin.

İşte benim kuşumu uçurmuşsun; sitem mer'asında az otla!

Ya bana cevâb ver, ya adâlet ver; yâhut esbâb-ı şâdîden hâtıra ver!

Eyvâh yazık! Benim zulmet yakıcı sabâhım. Eyvâh yazık! Benim sabâhı parlatıcı nûrum!

Eyvâh yazık! Benim latîf uçucu kuşum, intihâdan, benim ibtidâma uçmuştur.

Câhil ebede kadar meşakkatin âşıkıdır; kalk <big> ف۪ي كَبَدٍۜ </big> 'e kadar <big> لَٓا اُقْسِمُ </big>'yu oku.

Senin cemâlin ile rencden fâriğ oldum; ve senin ırmağında köpükten sâfî oldum.

Bu teessüfler görmenin hayâlidir; kendi nakd-i vücûdundan inkıtâ'dır.

Hakk'ın gayreti idi; Hakk'a çâre yoktur. Hani bir gönül ki Hakk'ın hükmünden yüz parça değildir?

Gayret o olur ki, o cümlenin gayridir. O zât ki beyandan ve demdemeden efzûndur.

Eyvâh yazık! Yakışıklı dilbere nisâr olmak için, benim gözümün yaşı deniz olaydı.

Benim tûtîm, fehim ve idrâk sâhibi kuşum; benim fikrimin ve esrârımın tercümânı!

Her ne ki, yevmî i'tidâl ve adem-i i'tidâl bana gelir idi, o evvelden söylerdi, nihâyet hâtırıma gelir idi.

Bir tûtîdir ki, onun âvâzı vahiyden gelir; onun ibtidâsı vücûdun ibtidâsından evveldir.

O tûtî senin bâtınında gizlidir; sen bunun ve onun üzerinde, onun aksini görmüşsün.

Senin sürûrunü götürür, sen ondan mesrûrsun. Ondan zulmü adâlet gibi kabûl edersin.

Ey kimse, canını ten için yaktın; canı yaktın ve teni parlattın!

Ben yandım; benden çör çöpe ateş vurmak için, bir kimse çakmak fitili ister mi?

Mâdemki bir çakmak fitili âteşi kabûl edici olur, çakmak fitilini al ki, ateş çekici olur.

Eyvâh yazık, eyvâh yazık, eyvâh yazık ki, öyle bir ay bulut altına gizlendi!

Nasıl söyliyeyim ki, gönlümün âteşi keskin oldu. Hecr arslanı azgın ve kan dökücü oldu.

O kimse ki, ayık iken sert ve serkeştir, o elinde kadeh tuttuğu vakit nasıl olur?

Azgın bir arslan gibi ki, sıfatdan hâric ola, mergzârın genişliğinden ziyâde olur.

Kafiye düşünürüm ve benim dildârım bana benim didârımdan başkasını düşünme der!

Ey benim kafiye düşünücüm, hoş otur; benim indimde devletin kâfiyesi sensin.

Harf ne olur; tâ ki sen ondan endişedesin? Harf ne olur? Bağların duvarının dikenidir.

Harfı ve savtı ve kelâmı birbirine katarım, tâ ki bu her üçü olmaksızın sana söylerim.

O demi ki, Âdem'den gizledim, ey cihânın esrârı olan sen, sana söylerim.

O demi ki, Halîl'e söylemedim; ve o gamı ki, Cebrâîl bilmez.

O demi ki, Mesih ondan dem vurmadı, Hak gayretinden <big> ما </big>(mâ)sız dahi dem vurmadı.

<big> ما </big>(mâ) ne olur? Lügatle isbât ve nefiydir. Ben isbât değilim, zâtsızım ve nefyim.

Ben kesliği, nâkeslikte buldum; binâenaleyh kesliği nâkeslikte fedâ ettim.

Bütün şâhlar kendilerinin bendesinin bendesidir; bütün halklar kendilerinin mürdesinin mürdesidir.

Bütün şâhlar kendi mâdûnunun mâdûnudur; bütün halklar kendi sarhoşlarının sarhoşudur.

Ansızın onları şikâr etmek için avcı, kuşlara av olur.

Dilberler âşıkları cân ile aramışlardır; bütün ma'şûklar da âşıkların şikârıdır.

Her kimi ki, sen onu âşık gördün, ma'şûk bil; zîrâ nisbetle hem budur ve hem odur.

Eğer susamışlar cihândan su ararlarsa, su dahi âlemde susamışları arar.

Mâdem ki âşık odur, sen sâkit ol; mâdem ki senin kulağını o çekiyor, sen kulak ol!

Sel, seyelânlık ettiği vakit bağla! Ve yoksa rüsvâylık ve vîranlık eder.

Ben ne gam tutarım ki, vîranlık ola! Harâbenin altında hazîne-i sultân olur.

Hakk'a gark olan ister ki, daha ziyâde gark ola; cân denizinin dalgası gibi altüst ola.

Denizin altı mı, yâhud üstü mü hoş gelir; onun oku mu, yoksa siperi mi gönül cezb edici gelir?

Eğer tarabı belâdan ayrı bilirsen, ey gönül vesvesenin paralanmışı olursun.

Eğer senin murâdın için şeker mezâkı varsa, murâdsızlık, dilberin murâdı değil midir?

Onun her bir yıldızı, yüz hilâlin kanının bahâsıdır. Alemin kanını dökmek ona helâldir.

Biz bahâmızı ve hûn-bahâmızı bulduk; cân fedâ etmek tarafına acele ettik.

Ey kimse, âşıkların hayâtı ölmededir; latîfe-i rabbânîyi gönül götürmenin gayrinde bulamazsın.

Ben onun bâtınını yüz nâz ve şive ile istedim; o bana melâl cihetinden bahâne etti.

Dedim: "Nihâyet bu akıl ve cân senin garkındır. Dedi: Git, git, bana bu efsûnu okuma!

Ben senin düşünmüş olduğun şeyi bilmez miyim? Ey iki görmüş, dostu nasıl görmüşsün?

Ey canı sakîl olan, sen onu hakîr gördün; zîrâ onu ziyâde ucuz satın aldın.

Ucuz satın alan her bir kimse, ucuz verir. Bir gevheri, bir çocuk, bir ekmek parçasına verir.

Onu mücmel söyledim ve ondan beyân etmedim; ve yoksa hem fehimler ve hem de dil yanar.

Ben leb dediğim vakit, leb deryâ olur; ben "lâ" dediğim vakit, murâd "illâ" olur.

Ben tatlılıktan yüzü ekşi oturmuşum; ben sözümün çokluğundan sâkitim.

Tâ ki bizim tatlılığımız, iki cihândan ekşi yüzlülük perdesinde gizli ola.